Heb je een stapel oude 78-toeren platen gevonden die prachtig klinken, maar nu vooral kraken en dof ogen? Met de juiste aanpak kun je schellakplaten veilig reinigen zonder ze te beschadigen. In dit artikel leg ik je stap voor stap uit hoe je 78-toeren platen schoonmaakt, welke middelen je wél en juist niet moet gebruiken, en hoe je labels droog houdt. Je krijgt een praktisch stappenplan, tips uit eigen ervaring en adviezen voor drogen, bewaren en draaien. Zo breng je die vroege opnames weer tot leven, met zo min mogelijk ruis.
78-toeren platen zijn meestal van schellak, vaak gelamineerd op een papieren of vezel-kern. Dat maakt ze stijver en brozer dan vinyl en gevoeliger voor water bij het label. Belangrijk: alcohol lost schellak op. Gebruik daarom géén alcohol, spiritus of isopropyl. Ook te warm water en agressieve middelen kunnen schade geven.
Je hebt genoeg aan gedestilleerd water, een drupje milde, kleur- en parfumvrije afwasmiddel of een niet-ionische reiniger, een zachte platenborstel of kwast, microvezeldoeken en bij voorkeur een labelbeschermer of klem. Een eenvoudige handmatige platenwasbak werkt prima; een vacuümreinigingsmachine kan, mits je shellac-veilige vloeistof gebruikt.
Blaas los stof weg en borstel voorzichtig met de groeven mee. Werk altijd in de groefrichting, niet dwars erop.
Bevestig een labelklem of geïmproviseerde beschermer. Een eenvoudige DIY-variant: twee plastic deksels met een rubber inleggertje en een 6 mm bout met vleugelmoeren om het label tussen de deksels droog te klemmen. Reinig de plaat met lauw gedestilleerd water en een héél klein beetje reiniger. Werk sectie voor sectie, met lichte druk en vloeiende bewegingen in de groeven.
Spoel na met ruim gedestilleerd water. Laat schuin uitlekken in een plaatrek. Als er nog minidruppels zichtbaar zijn, dep die vlak voor volledig drogen weg met een schone microvezeldoek om later gekraak door opgedroogde druppelresten te voorkomen.
Gebruik geen alcohol, ammoniak, azijn, schuurmiddelen of heet water. Wees terughoudend met ultrasoon reinigen; sommige gelamineerde 78’s en gevulde schellak kunnen daardoor delamineren of barsten. Carbonfiberborstels zijn voor vinyl bedoeld; kies voor zachtere haren bij schellak.
Bewaar 78’s rechtop, in stevige hoezen, droog en koel. Raak alleen de rand aan. Maak de naald schoon en controleer de juiste naalddikte en tracking force voor 78-toeren. Tussenbeurten kun je licht afstoffen. Wil je meer weten over vinylonderhoud, kijk dan ook naar LP schoonmaken. Speel je ze op een oude box? Dan kan jukebox schoonmaken ook nuttig zijn.
Ik heb tientallen 78’s opgeknapt met dit recept: gedestilleerd water, een drupje milde reiniger en labelklem. Het verschil hoor je direct: minder ruis, meer detail. De grootste winst zit in goed naspoelen en geduldig drogen.
78 toeren platen schoonmaken vraagt om een zachte aanpak: geen alcohol, label droghouden, lauw gedestilleerd water, mild reiniger, zorgvuldig naspoelen en rustig drogen. Met een eenvoudige labelklem en een zachte borstel haal je verrassend veel ruis weg zonder risico’s. Zo blijven je schellakplaten én hun labels mooi en speelbaar.
Het kan, maar beter is gedestilleerd water. Kraanwater laat vaak minerale restanten achter die als druppelvlekken opdrogen en extra gekraak geven. Voor 78 toeren platen schoonmaken gebruik ik lauw gedestilleerd water, een klein beetje milde reiniger en spoel daarna nogmaals met gedestilleerd water voor een vlekvrij resultaat.
Ja, mits het een milde, kleur- en parfumvrije variant is en je echt weinig gebruikt. Liever nog is een niet-ionische surfactant. Belangrijk blijft grondig naspoelen. Voor 78 toeren platen schoonmaken geldt: geen agressieve ontvettende middelen en nooit alcohol, want die kan schellak oplossen.
Nee. Alcohol (ook isopropyl) kan schellak aantasten of oplossen. Dat is een harde regel bij 78 toeren platen schoonmaken. Kies voor gedestilleerd water met een milde, shellac-veilige reiniger en bescherm het label tegen vocht om inktuitloop of randen te voorkomen.
Ik raad het af. De combinatie van trilling, warmte en eventuele verkeerde vloeistof kan gelamineerde 78’s doen delamineren of barsten. Voor 78 toeren platen schoonmaken is een handwas of een platenwasmachine met labelklem en shellac-veilige vloeistof veel veiliger en voldoende effectief.
Gebruik een labelklem. Heb je die niet, maak er één met twee plastic deksels, een rubber tussenlaagje en een 6 mm bout met vleugelmoeren. Daarmee klem je het label luchtdicht in. Zo kun je 78 toeren platen schoonmaken in water zonder dat inkt loslaat of vlekken ontstaan.