Sta je na een heerlijke stoof net zo lang te poetsen als je hebt gekookt en vraag je je af hoe je een gietijzeren pan schoonmaakt zonder de pan te beschadigen of de opgebouwde baklaag kwijt te raken? Je bent niet de enige. In dit artikel laat ik je zien hoe je zowel een geëmailleerde als een niet geëmailleerde pan snel en veilig schoon krijgt. Je leert mijn beproefde stappen na gebruik, wat te doen bij aangekoekte resten, hoe je roest voorkomt en hoe je de pan weer laat glanzen door slim in te branden en in te vetten.
Het schoonmaken begint met weten wat je in handen hebt. Een geëmailleerde gietijzeren pan heeft een gladde, glasachtige laag die het ijzer tegen roest en zuren beschermt. Zo een pan hoef je niet in te branden en kun je meestal met een klein beetje afwasmiddel reinigen. Een niet geëmailleerde pan heeft juist baat bij een natuurlijke baklaag die je opbouwt met olie. Die laag wil je tijdens het schoonmaken sparen.
Bij geëmailleerd gietijzer draait het om voorzichtig ontvetten en goed drogen. Bij niet geëmailleerd gietijzer wil je reinigen zonder de polymeriseerde olielaag te strippen. Dat betekent zo min mogelijk zeep, nooit weken en altijd na afloop licht invetten.
Maak de pan schoon zolang hij nog warm is. Spoel met heet water en gebruik een zachte borstel of spons om resten los te wrijven. Vermijd de vaatwasser. Het agressieve middel en de lange natte cyclus tasten de laag aan en veroorzaken roest.
Droog de pan direct goed af. Zet hem daarna een minuut op laag vuur zodat het laatste vocht uit de poriën verdampt. Haal de pan van het vuur en wrijf een paar druppels arachide of lijnzaadolie dun uit over het hele oppervlak. Ik gebruik hier een opgevouwen keukenpapiertje voor. De pan hoort er droog glanzend uit te zien, niet vet.
Bij aangebakken restjes kun je een eetlepel grof zeezout of een beetje baking soda gebruiken als mild schuurmiddel. Wrijf met een doek of borstel tot de aangekoekte laag loslaat. Spoel daarna met heet water en droog opnieuw grondig. Is de pan echt aangebrand, laat dan een laagje water een paar minuten zachtjes pruttelen en schraap voorzichtig met een houten spatel. Meer tips vind je bij aangebrande pan schoonmaken.
Wil je het oppervlak snel steriel krijgen, verhit de lege pan kort tot boven circa honderd vijftien graden. Bacteriën overleven dat niet en achtergebleven vetresten laten sneller los. Vergeet niet weer licht in te vetten na het afkoelen.
Geëmailleerd maak je eenvoudig schoon met warm water. Gebruik alleen bij hardnekkig vuil een klein beetje afwasmiddel. Ga spaarzaam om met schuursponsjes en kies bij voorkeur voor een niet krassende variant. Droog goed af en let ook op de randen waar email overgaat in metaal, want daar ontstaat roest het snelst.
Niet geëmailleerd gietijzer heeft een beschermlaag die je zelf opbouwt. Daarom houd je de dagelijkse schoonmaak zo mild mogelijk. Heet water, zachte borstel, droogstoken, dun inoliën. Gebruik liever geen olijfolie om in te vetten, die verbrandt te snel en kan plakkerig aanvoelen. Ik behaal de beste resultaten met lijnzaad of arachide omdat deze oliën hard uitharden tot een sterke laag.
Wil je opnieuw beginnen of de pan voor het eerst gebruiken, dan is inbranden de sleutel. Mijn beproefde methode in het kort. Maak de pan eerst schoon en droog hem volledig. Wrijf een minuscule hoeveelheid olie aan binnen en buitenkant en veeg overtollige olie weer weg totdat de pan bijna droog lijkt. Zet de pan omgekeerd in een oven van ongeveer tweehonderd graden op een rek met eronder aluminiumfolie. Bak een uur, zet de oven uit en laat in de oven afkoelen. Herhaal dit één of twee keer voor een egale, donkere laag. Controleer bij pannen met kunststof onderdelen of de ovenmethode geschikt is en kies anders een kookplaat of barbecue met regelbare hitte.
Roest is zelden het einde. Wrijf roestplekken weg met fijne staalwol of een roestborstel en wat warm water met baking soda. Spoel, droog en breng direct een dun laagje olie aan. Is de antiaanbaklaag ongelijk of plakkerig geworden, boen de pan dan volledig terug tot het blanke ijzer met een staalwolletje, spoel en droog grondig en brand opnieuw in. Voor meer achtergrond kun je ook onze gids over gietijzer schoonmaken raadplegen.
Laat een gietijzeren pan nooit in water staan. Eén nacht weken levert vaak roest op. Vermijd grote temperatuurwisselingen. Zet een hete pan niet onder de koude kraan en haal een ijskoude pan niet direct op vol vuur. Kook zuurdere gerechten, zoals tomatensaus, liever in geëmailleerd gietijzer zodat je natuurlijke laag in een niet geëmailleerde pan intact blijft.
Voor opslag wrijf ik de pan flinterdun in met olie en leg ik een stukje keukenpapier tussen pan en deksel. Dat voorkomt condens en vlekken. Blijft voedsel toch plakken, geef de pan dan wat extra olie bij het aanbraden of laat de olie iets langer voorverwarmen. Vaak is het een teken dat de laag nog moet opbouwen of te vet is ingebrand. Met een paar keer goed verhitten en dun oliën herstelt dit snel.
Een gietijzeren pan schoonmaken is eenvoudig als je de basis volgt. Reinig warm en mild, droog meteen en vet licht in. Gebruik zout of baking soda bij hardnekkig vuil, vermijd de vaatwasser en bouw de beschermlaag op door zorgvuldig in te branden. Roest is meestal goed herstelbaar. Met deze routine blijft je pan roestvrij, bakt hij steeds beter en gaat hij een leven lang mee.
Nee. De combinatie van agressieve middelen en langdurig contact met water verwijdert de beschermlaag en vergroot de kans op roest. Beter is je gietijzeren pan schoonmaken met heet water, een zachte borstel en daarna direct drogen en licht inoliën. Zo blijft de laag intact en krijg je geen roestplekken.
Kies een olie met een hoog rookpunt die goed uithardt, zoals lijnzaad of arachide. Breng een heel dun laagje aan, veeg overtollige olie weg en bak de pan een uur op ongeveer tweehonderd graden. Herhaal dit voor een egale laag. Olijfolie raad ik af omdat die sneller verbrandt en plakkerig kan blijven.
Kleine plekjes verwijder je met warme waterreiniging en baking soda of grof zout als mild schuurmiddel. Voor hardnekkige roest werkt fijne staalwol of een staalborsteltje. Spoel, droog en vet direct in om nieuwe roest te voorkomen. Daarna de pan kort verhitten helpt de olie in de poriën te laten trekken.
Laat de pan afkoelen, laat warm water een paar minuten zachtjes pruttelen en schraap los met een houten spatel. Gebruik daarna zout of baking soda als mild schuurmiddel. Droog goed en vet licht in. Meer tips en stap voor stap vind je in onze gids voor aangebrande pan schoonmaken.
Af en toe een beetje milde zeep kan, maar houd het spaarzaam. Te veel zeep kan de beschermlaag strippen. Beter is je gietijzeren pan schoonmaken met heet water en een zachte borstel. Belangrijk is direct drogen, kort droogstoken en opnieuw licht inoliën om de laag te onderhouden.