Zie je steeds dezelfde grijze vlekjes terug op je foto’s, vooral wanneer je met een hoog diafragma fotografeert tegen een egale lucht? Dan is de kans groot dat je spiegelreflex een grondige schoonmaakbeurt nodig heeft. In dit artikel neem ik je stap voor stap mee. Je ontdekt hoe je veilig test of je sensor vies is, welk gereedschap echt werkt en hoe je sensor, spiegel, lens en camerabody zorgvuldig reinigt. Ook deel ik praktische tips uit mijn eigen ervaring zodat je met een gerust hart aan de slag kunt of weet wanneer je beter een professional inschakelt.
Een schone camera levert betrouwbare beelden op. Stof en microdruppels op de sensor zie je als donkere vlekjes op foto’s, die opvallend genoeg steeds op exact dezelfde plek terugkeren. Vuil in de zoeker of op de spiegel zie je soms tijdens het kaderen, maar dat verschijnt niet op de uiteindelijke foto. Door gericht te reinigen voorkom je nabewerkingstijd, frustratie en mogelijk schade door onjuiste schoonmaakmethoden.
Testen is de eerste stap. Zet je camera op diafragma voorkeur, kies f/16 of f/22, de laagste ISO en richt op een egaal onderwerp zoals een witte muur of wolkenloze lucht. Zet desnoods de autofocus uit en stel handmatig onscherp zodat structuur verdwijnt. Maak een foto en beoordeel op de computer op honderd procent weergave. Zie je vaste vlekjes op dezelfde plekken, dan is de sensor vies. Zie je ze wel in de zoeker maar niet op de foto, dan zit het stof op spiegel of matglas.
Heeft jouw camera automatische sensorreiniging, activeer die functie eerst. De camera trilt microdeeltjes los. Soms is dit genoeg, maar bij aangekoekte vlekjes of pluisjes is handmatig reinigen nodig.
Met het juiste gereedschap maak je veilig schoon. Een goede handblaasbalg zonder borstelkop helpt om los stof te verwijderen. Voor de sensor gebruik je sensor swabs in het juiste formaat, bijvoorbeeld voor full frame of APS C, plus speciale sensorreinigingsvloeistof op basis van een snel verdampend middel. Een sensorloep of klein vergrootglas is prettig om te controleren. Voor lenzen zijn een zachte lensborstel, een schone microvezeldoek en eventueel een lenspen handig. Werk bij voorkeur met poedervrije handschoenen zodat je geen afdrukken achterlaat.
Wat je beter vermijdt zijn wattenstaafjes, keukenpapier, blikken perslucht en agressieve middelen zoals glasreiniger. Deze kunnen vezels achterlaten, olie of drijfgassen spuiten of coatings aantasten. Gebruik ook nooit overmatige druk op spiegel, matglas of sensorframe.
Kies een schone, goed verlichte ruimte en laat stof tot rust komen. Laad de accu volledig op en verwijder de lens. Zet de camera indien beschikbaar in de stand voor spiegel omhoog bij reinigen en zorg dat de sluiter open blijft zolang jij bezig bent. Houd de pas geopende body altijd iets naar beneden gericht zodat losgekomen stof naar buiten valt. Raak de sensoroppervlakte alleen aan met een daarvoor bedoelde swab en werk rustig, zonder haast.
Heeft jouw camera beeldstabilisatie op de sensor, zorg dat die uit staat en dat je de reinigingsstand van de fabrikant volgt. Controleer ook de achterzijde van je lens en doppen, want vuil keert anders snel terug.
Vuil dat je door de zoeker ziet maar niet op de foto staat, zit op de spiegel of het matglas. Blaas voorzichtig met een handblaasbalgje zonder de spiegel te raken. Gebruik geen vloeistof en geen doekje op de spiegel. Het dunne reflecterende laagje is extreem kwetsbaar. Het matglas laat je met rust of reinig je alleen met lucht. Het rubber van de oculairrand kun je met een licht vochtige microvezeldoek schoonmaken, maar laat vocht altijd uit de bodyopening weg.
Begin met de minst invasieve methode. Activeer de reinigingsstand zodat de sluiter open staat en houd de camera naar beneden gericht. Blaas met korte pufjes langs de sensor, zonder het mondstuk diep de body in te steken. Zo verwijder je los stof. Maak daarna opnieuw een testfoto op hoog diafragma. Zijn de vlekken verdwenen of verminderd, dan ben je klaar. Blijven er duidelijke stippen zichtbaar, dan is een natte reiniging de volgende stap.
Gebruik een schone sensor swab op maat en een paar druppels speciale vloeistof. Minder is hier beter. Plaats de druppels op het midden van de swab zodat de randen niet kletsnat zijn. Met een gelijkmatige beweging trek je de swab van links naar rechts over de sensor. Gebruik nauwelijks druk, laat de swab het werk doen. Keer de swab om en veeg terug in de andere richting. Wacht even zodat de vloeistof kan verdampen en maak een nieuwe testfoto. Zie je nog vlekjes, gebruik dan een nieuwe schone swab en herhaal. Hergebruik nooit een gebruikte swab.
In mijn praktijk merkte ik dat geduld hier het verschil maakt. Bij de eerste veeg kan een vlek verplaatsen in plaats van verdwijnen. Een tweede ronde met een frisse swab lost dat meestal op. Stop als het resultaat goed is en ga niet eindeloos door om microkrasjes te voorkomen.
Begin met het verwijderen van los stof met een blaasbalg en eventueel een zachte kwast. Veeg vervolgens met een schone microvezeldoek van het midden naar de rand. Bij vingerafdrukken breng je een druppel lensreiniger op de doek aan en maak je zachte, kleine cirkelvormige bewegingen. Een lenspen kan helpen bij puntsgewijs vuil. Vergeet de achterste lensgroep niet, want daar veroorzaak je snel interne reflecties wanneer die vet is. Beschermfilters vangen dagelijkse vuil en spetters op zodat je minder vaak het glas zelf hoeft te reinigen.
Ook het cameradisplay kun je op dezelfde manier veilig schoonmaken. Zoek je aanvullende tips voor beeldschermen, bekijk dan onze uitleg over beeldscherm schoonmaken voor het juiste doekje en de juiste beweging.
Vuil rond de lensvatting zorgt voor terugkerend stof in de body. Reinig de vatting en doppen met een licht vochtige microvezeldoek. De elektrische contacten maak je voorzichtig stofvrij met een droge doek. Gebruik geen alcohol of schuurmiddelen op de contacten. Controleer je cameratas en blaas die regelmatig uit, want een stoffige tas is vaak de bron van nieuwe sensorvlekken.
Te veel vloeistof gebruiken laat strepen achter die je met moeite wegkrijgt. Blikken perslucht blazen koude drijfgassen en olie naar binnen en dat is precies wat je niet wilt. Wattenstaafjes pluizen en veroorzaken nieuwe vlekken. Schoonmaken met een bijna lege accu kan ertoe leiden dat de sluiter sluit terwijl jij met de swab bezig bent, met alle risico’s van dien. Werk daarom rustig, met de juiste middelen en een volle accu.
Voel je spanning bij het idee om de sensor aan te raken of zie je na twee rustige pogingen nog steeds vlekken, klop dan een specialistische service aan. Zij werken in een stofarme omgeving en kunnen ook vetsporen en pluisjes in de hoeken verwijderen. Voor nieuwe camera’s of wanneer je twijfelt over garantie is dit vaak de meest zorgeloze keuze. Zelf reinigen is prima te doen als je netjes en geduldig werkt, maar het moet goed voelen.
Verwissel lenzen bij voorkeur binnenshuis, houd de bodyopening naar beneden en schakel de camera uit voor je wisselt zodat er minder statische lading op de sensor staat. Bewaar lens en body met schone doppen en controleer je tas op stof. Met een eenvoudige routine blijven je foto’s schoon en houd je de noodzaak voor een grote schoonmaak beperkt.
Test met een egale foto op hoog diafragma. Activeer automatische sensorreiniging. Blaas los stof weg met de handblaasbalg. Test opnieuw. Blijven er vlekken, voer een natte reiniging uit met swabs en een paar druppels vloeistof. Beëindig met een controlefoto en maak eventueel de lens en bajonet schoon.
Heb je strepen na een natte reiniging, dan heb je waarschijnlijk te veel vloeistof gebruikt of te veel druk gezet. Laat het oppervlak even drogen, gebruik een nieuwe swab met minder vloeistof en veeg nogmaals rustig. Zie je telkens nieuw stof verschijnen, controleer dan je lensdop, bajonet en cameratas. Blijft een vlek op exact dezelfde plek, ook na meerdere pogingen, schakel dan een professional in.
Een helder lcd en schone accessoires maken het werken fijner en voorkomen dat vuil naar binnen migreert. Voor meer achtergrond bij schermreiniging kun je ook kijken naar onze praktische handleiding voor beeldscherm pc schoonmaken. Gebruik dezelfde zachte aanpak en vermijd agressieve schoonmaakmiddelen.
Na tientallen sensorreinigingen voor collega fotografen kan ik je verzekeren dat het succes zit in voorbereiding en rust. Een volle accu, een stofarme ruimte en het juiste formaat swabs maken alles eenvoudiger. Probeer niet vijf keer met dezelfde swab, maar wissel naar een schone. En stop zodra het goed is. Perfect is niet altijd nodig, want een enkel stofje zie je bij normale diafragma’s zelden terug.
Spiegelreflex schoonmaken is vooral een kwestie van rustig werken met de juiste middelen. Test eerst, begin droog en ga alleen nat reinigen als het nodig is. Reinig lenzen, vatting en tas mee om herbesmetting te voorkomen. Twijfel je of blijft een hardnekkige vlek zichtbaar, kies dan voor een professionele service. Met deze aanpak houd je jouw camera betrouwbaar, je beelden schoon en je schoonmaakstress laag.
Maak een foto van een egaal onderwerp op f/16 of f/22 met de laagste ISO en kijk op honderd procent in. Verschijnen grijze vlekjes op vaste plekken, dan is de sensor aan de beurt. Zie je het alleen door de zoeker, dan gaat het om stof op spiegel of matglas. Dat komt niet in je foto terecht.
Een handblaasbalg is veilig wanneer je korte pufjes gebruikt en de cameraopening naar beneden houdt. Steek het mondstuk niet diep de body in en raak de sensor of spiegel niet aan. Vermijd perslucht uit een spuitbus, want drijfgassen en olie kunnen op de sensor terechtkomen en vlekken verergeren.
Kies sensor swabs die passen bij je sensorformaat en een snel verdampende sensorreinigingsvloeistof van een gerenommeerd merk. Breng een paar druppels op de swab aan, nooit direct op de sensor. Gebruik per veegcyclus een schone swab en werk met lichte, gelijkmatige bewegingen zonder druk.
Dat hangt af van hoe vaak en waar je fotografeert. Wissel je vaak lenzen of werk je in stoffige omstandigheden, controleer dan maandelijks met de testmethode. Reinig alleen wanneer je vlekken ziet in echte foto’s. Voorkomen is belangrijker dan vaak schoonmaken, dus werk netjes en bewaar je uitrusting stofvrij.
Ja, maar alleen met een handblaasbalg en heel voorzichtig. Gebruik geen doekjes of vloeistoffen op de spiegel of het matglas, die lagen zijn extreem kwetsbaar en kunnen onherstelbaar beschadigen. Vuil dat je daar ziet, verschijnt niet op je foto’s. Blijft het storend, laat het reinigen dan aan een specialist over.