Je pakt je gitaar, zet een akkoord in en voelt meteen die stroefheid onder je vingers. Vette vingerafdrukken op de body, doffe snaren en een grijzig fretboard: herkenbaar? In dit artikel laat ik je stap voor stap zien hoe je je gitaar veilig en effectief schoonmaakt. Je krijgt duidelijke tips per onderdeel (body, hals, toets, fretten, snaren en hardware), inclusief wat je vooral níet moet doen. Vriendelijk, praktisch en gebaseerd op jaren ervaring met set-ups en onderhoud, zodat jouw gitaar weer speelt, klinkt en oogt als nieuw.
Een gitaar verzamelt huidvet, zweet, stof en (bij metalen delen) oxidatie. Dat zie je niet alleen terug in de glans, je voelt het ook onder je vingers en je hoort het aan doffer wordende snaren. Veeg de gitaar na elke speelsessie kort af met een schone microvezeldoek en plan bij elke snaarwissel een grondige schoonmaak. Speel je veel live of transpireer je snel, maak dan wat vaker de snaren en de toets schoon.
Werk op een zachte ondergrond en ondersteun de hals. Gebruik een pluisvrije microvezeldoek, een licht vochtig doekje voor hardnekkige vlekken, een zachte (schone) tandenborstel voor lastige hoekjes en eventueel een busje perslucht voor stof. Voor de toets en fretten kun je speciale gitaarreinigers gebruiken; bij ongelakte toetsen is een drupje fretboard-olie na het reinigen geschikt. Gebruik 0000-staalwol uitsluitend met beleid en alleen als het echt nodig is, en dek magnetische elementen bij elektrische gitaren altijd af zodat er geen staalsplinters in verdwijnen.
Begin met droog afstoffen. Bevochtig daarna een doek licht met een geschikte gitaarcleaner en breng het nooit rechtstreeks op de lak aan. Werk in kleine secties en veeg na met een schone, droge doek tot de glans terugkeert. Poetsmiddelen die speciaal voor instrumentlak zijn gemaakt laten een beschermend laagje achter en helpen vingerafdrukken tegengaan.
Matte of satijnen afwerkingen reinig je alleen met een licht vochtig doekje en droog je direct na. Gebruik geen polish en geen wax, want daardoor kunnen glimmende plekken ontstaan en wordt de afwerking ongelijk.
Vintage (nitro) lakken reageren sneller op agressieve middelen. Test daarom altijd eerst op een onopvallende plek. Vermijd huishoudreinigers, oplosmiddelen, siliconenproducten en schurende sponsjes. Een zachte doek en een milde, lak-veilige gitaarcleaner zijn ruim voldoende.
De toets wordt het snelst vies door zweet en huidvet. Maak bij voorkeur schoon wanneer de snaren eraf zijn, dan kom je overal goed bij.
Veeg eerst droog. Is er zichtbare aanslag langs de fretten, gebruik dan een toetscleaner op een doekje en werk sectie voor sectie. Blijft er hardnekkig vuil achter, dan kan je spaarzaam 0000-staalwol gebruiken. Bescherm de klankkast en pickups, werk rustig en veeg alle resten zorgvuldig weg. Voeg tot slot een heel dun laagje fretboard-olie toe (een paar druppels op een doek, niet gieten), laat kort intrekken en neem volledig af. Te veel olie trekt stof aan en kan lijmverbindingen belasten.
Behandel gelakte esdoorn (maple) als een body: geen olie, maar een schone droogdoek en indien nodig een lak-veilige cleaner. Zo voorkom je vlekken onder de lak of een plakkerig gevoel.
Schone, gladde fretten maken bends en vibrato merkbaar soepeler. Gebruik een frettenpolish of heel fijne staalwol met fretguards of schilderstape langs de fretten. Druk niet hard en werk met de lengte van de fret mee. Verwijder resten zorgvuldig, vooral bij elektrische gitaren met krachtige magneten. Uit mijn ervaring als setup-nerd levert deze stap vaak de grootste gevoelswinst op, zelfs bij relatief nieuwe instrumenten.
Veeg snaren na het spelen direct schoon met een droge doek. Dat voorkomt oxidatie en houdt de toon langer fris. Gebruik eventueel een lichte stringspray of -conditioner die voor gitaarsnaren is bedoeld. Zitten er al roestplekjes of klinken ze dof, vervang ze dan. Gecoate snaren gaan langer mee, maar ook die profiteren van een snelle nabeurt. Bij nylonsnaren (klassiek) volstaat droog afnemen; vermijd agressieve middelen.
Brug, zadels, slagplaat, stemmechanieken en knoppen verzamelen stof en huidvet. Gebruik een zachte borstel of tandenborstel om stof uit hoekjes te tikken en neem het daarna af met een droge of licht vochtige doek. Blaas stof voorzichtig weg met perslucht waar een doek niet bij kan. Maak pickups alleen droog schoon: geen vloeistoffen op spoelen of polen. Kraakt een potmeter, gebruik dan een geschikte contactreiniger via de binnenzijde (bij voorkeur via de caviteit of pickguard) en niet op de lak. Smeer stemmechanieken alleen als de fabrikant dat adviseert en gebruik dan een drupje dunne machineolie op de as, niet op de knop of lak.
Te nat werken kan hout en lijm aantasten; gebruik dus minimale vochtigheid. Huishoudmiddelen kunnen siliconen, ammoniak of schuurdeeltjes bevatten en veroorzaken doffe plekken of glansverschillen. Vermijd agressieve oplosmiddelen (alcohol, aceton) op lak en toets. Gebruik nooit schuurmiddelen of schuursponsjes op de lak. Drijf een ongelakte toets niet in olie: een paar druppels volstaan. Gebruik bij staalwol altijd de fijnste soort (0000) en scherm pickups af.
Was je handen voor het spelen en veeg snaren en hals na elk gebruik even schoon. Bewaar de gitaar in een koffer of gigbag om stof te beperken. Houd de luchtvochtigheid tussen grofweg 45 en 55 procent om scheuren of vervorming te voorkomen. Een losse microvezeldoek in de koffer herinnert je aan die snelle nabeurt die het verschil maakt.
Voor randen rond de brug, toon- en volumeknoppen en onder de snaren bij bruggen met zadeltjes werkt een zachte tandenborstel verrassend goed. Veeg altijd weg van de lak en neem het losgewerkte vuil direct af met de doek. Stof op pickup-randjes en in schakelaars kun je met een korte puf perslucht wegblazen. Houd daarbij voldoende afstand en richt niet onder de slagplaat waar losse bedrading zit.
Lichte krasjes in een hoogglans lak zijn soms te verminderen met een fijne, lak-veilige polish. Werk met een schone microvezeldoek, kleine cirkelbewegingen en oefen weinig druk uit. Bij matte lakken geen polish gebruiken. Diepere krassen vragen om professioneel polijsten of spotrepair; voorkom erger door altijd met schone doeken te werken en stof niet over de lak te wrijven.
Ben je ook met andere instrumenten bezig? Bekijk onze praktische onderhoudstips voor blaas- en toetsengereedschap, zoals de artikelen over schoonmaken mondharmonica en schoonmaken saxofoon voor aanvullende technieken en materiaalkeuzes.
De grootste winst zit vaak in kleine gewoonten: een doekje over snaren en hals na elk speelkwartiertje en een grondige poetsbeurt bij elke snaarwissel. Mijn eigen gitaren blijven zo maandenlang fris aanvoelen, en ik hoef zelden agressieve middelen te gebruiken. Rustig werken, met de juiste doek, doet het meeste werk voor je.
Een gitaar schoonmaken is geen spannende klus, zolang je zacht werkt, de juiste middelen kiest en het per onderdeel aanpakt. Body en hals vragen om lak-veilige zorg, de toets en fretten profiteren van zorgvuldige reiniging en een spaarzaam drupje olie (alleen bij ongelakt hout), en snaren gaan aantoonbaar langer mee met een snelle nabeurt. Met deze stappen voelt je instrument weer snel en soepel aan, klinkt het open en blijft het langer in topconditie.
Voor dagelijks gebruik volstaat na elk spelen een snelle veegbeurt met een microvezeldoek. Plan bij elke snaarwissel een grondige schoonmaak van body, toets, fretten en hardware. Speel je vaak of transpireer je veel, maak dan vooral de snaren en de toets vaker schoon om oxidatie en aanslag te voorkomen.
Gebruik een pluisvrije microvezeldoek en een cleaner die expliciet geschikt is voor instrumentlak. Breng de cleaner op de doek aan, niet rechtstreeks op de gitaar. Vermijd huishoudmiddelen, siliconenproducten en schurende sponsjes. Bij matte afwerking volstaat een licht vochtig doekje en direct droogwrijven.
Alleen spaarzaam op ongelakte, poreuze houtsoorten zoals palissander en ebben, en veeg het volledig na. Gebruik nooit olie op gelakte esdoorn toetsen. Overmatig oliën trekt vuil aan en kan lijmverbindingen belasten. Eén dunne behandeling na een grondige schoonmaak is meestal genoeg voor maanden.
Reinig eerst de toets, bescherm het hout met fretguards of tape en gebruik een frettenpolish of 0000-staalwol met lichte druk. Werk met de lengte van de fret mee en verwijder resten zorgvuldig, vooral bij elektrische gitaren met sterke magneten. Schone, gladde fretten verbeteren bends en intonatiegevoel.
Bij moderne gitaren is het doorgaans geen probleem om alle snaren tegelijk te verwijderen voor onderhoud. Bij zeer oude of gevoelige instrumenten is het veiliger om per twee of drie snaren tegelijk te werken om grote spanningswisselingen te vermijden. Ondersteun altijd de hals en stem rustig terug op toonhoogte.