Je kijkt naar een mooie houten tafel of kast en ziet kringen, vettige vlekken of een dof laagje. Ongelakt hout reageert direct op vocht en vuil, dus zomaar een sopje pakken werkt vaak averechts. In dit artikel leg ik stap voor stap uit hoe je ongelakt hout veilig schoonmaakt zonder de nerf op te ruwen of vlekken te verergeren. Je leest wat wel en niet kan, hoe je lastige kringen aanpakt en hoe je het hout daarna discreet beschermt zodat het z’n natuurlijke uitstraling behoudt.
Ongelakt hout heeft geen harde laklaag die vuil en vocht tegenhoudt. Het oppervlak is open en poreus, waardoor water, vet en kleurstoffen snel intrekken. Daarom werk je met minimale hoeveelheden vocht, pH-neutrale reinigers en zachte materialen. Met de nerf mee werken en direct nadrogen is essentieel om vezelopstelling en vlekvorming te voorkomen.
Begin droog. Gebruik een zachte borstel of een schone microvezeldoek. Zo voorkom je dat zand en stof als schuurmiddel werken. Werk rustig met de nerfrichting mee, zeker bij eiken en naaldhout waar de nerf dieper kan liggen.
Maak een microvezeldoek licht vochtig met lauwwarm water en een paar druppels pH-neutrale, speciaal voor hout geformuleerde reiniger. Geen universele ontvetters of agressieve keukenmiddelen. Reinig in banen met de nerf mee en droog direct na met een tweede droge doek. Zie je dat de vezels iets opruwen, laat het oppervlak dan volledig drogen en wrijf licht op met een witte poetspad.
Bij verse vetvlekken werkt absorberend poeder uitstekend. Strooi maïszetmeel of talk op de vlek, laat minimaal een uur liggen en veeg het voorzichtig weg. Herhaal indien nodig. Bij hardnekkig vet kun je een beetje reukarme minerale terpentine op een doek gebruiken. Dep, niet wrijven, en test altijd op een onopvallende plek. Droog volledig na.
Witte kringen zijn vaak opgesloten vocht. Leg een schone katoenen doek op de plek en ga er kort overheen met een lauw strijkijzer. Til de doek telkens op om te controleren; herhaal tot de kring lichter wordt. Een föhn op lage stand kan ook helpen om vocht uit de poriën te laten verdampen. Zwarte vlekken, vooral bij eiken, ontstaan door een reactie van looizuur met ijzer. Die behandel je voorzichtig met een oplossing op basis van oxaalzuur volgens productinstructies. Werk plaatselijk, spoel licht na met een nauwelijks vochtige doek en laat volledig drogen voordat je het oppervlak licht opwrijft. Draag handschoenen en ventileer goed.
Als een vlek in het oppervlak zit, kun je zeer licht schuren met korrel 240–320, met de nerf mee en zonder druk. Werk groter dan de vlek, zodat je geen kuiltjes of glanzende randen krijgt. Verwijder stof zorgvuldig met een kleefdoek en maak daarna opnieuw heel licht vochtig schoon en droog na.
Wil je de natuurlijke uitstraling behouden maar wel beter bestand zijn tegen kringen? Kies dan voor een nauwelijks zichtbare, matte sealer of een dunne, natuurlijke olie die niet vergeelt. Breng spaarzaam aan, werk met de nerf mee en verwijder overtollig product na de inwerktijd. Voor echte ‘raw wood’-liefhebbers bestaat er speciale houtzeep voor onbehandeld hout die een microfilm vormt, anders dan gewone groene zeep uit het keukenkastje.
Online lees je vaak tips met schoonmaakazijn, soda of groene zeep. Voor ongelakt hout raad ik die af. Azijn is zuur en kan kleur en vezels aantasten; soda is basisch en kan het hout uitdrogen; groene zeep laat een vettig residu achter dat vuil aantrekt. Dat soort middelen kan op gelakte of gesealde oppervlakken soms goed gaan, maar op poreus, ongelakt hout vergroot het de kans op vlekken en vezelopstelling. Gebruik liever een pH-neutrale houtreiniger en werk met minimaal vocht.
De meest gehoorde missers: een doorweekte spons gebruiken, hard wrijven tegen de nerf in, een schuurspons inzetten en agressieve keukenontvetters proberen. Nog een klassieker is het inwrijven met olijfolie na het reinigen met azijn. Op ongelakt hout trekt olie in en kan het donker vlekken. Kies voor gecontroleerde, houten-specifieke producten en droog altijd direct na. Wil je bredere schoonmaaktips vergelijken, dan vind je op deze pagina over hout schoonmaken aanvullende instructies, en voor tafels specifiek kun je ook mijn stappen voor houten tafel schoonmaken doornemen.
Uit mijn praktijk als meubelrestaurateur heb ik geleerd dat regelmaat belangrijker is dan kracht. Wekelijks droog afnemen voorkomt dat je later hard moet schrobben. Maandelijks een lichte, pH-neutrale reiniging met minimaal vocht is vaak genoeg. Krijg je toch vlekken, pak ze gericht aan zoals hierboven beschreven. Bij een onbehandelde eiken tafel die ik recent herstelde heb ik eerst vetvlekken geabsorbeerd met maïszetmeel, de resterende waas subtiel geschuurd met korrel 320 en tot slot een ultramatte, bijna onzichtbare sealer aangebracht. De tafel oogt nog steeds onbehandeld, maar is duidelijk beter bestand tegen kringen. Werk altijd geduldig en test elke behandeling op een minder zichtbare plek. Met deze aanpak blijft ongelakt hout mooi, zonder zijn natuurlijke charme te verliezen.
Ongelakt hout schoonmaken draait om voorzichtig werken: droog beginnen, pH-neutraal reinigen met minimaal vocht, direct nadrogen en vlekken gericht behandelen. Vermijd azijn, soda, groene zeep en schuursponzen. Met een lichte nabehandeling zoals een matte sealer of discrete olie combineer je bescherming met een natuurlijke uitstraling. Zo geniet je langer van puur, karaktervol hout zonder concessies aan het aanzicht.
Niet doen. Azijn is zuur en kan de vezels en kleur van ongelakt hout aantasten. Op poreuze oppervlakken vergroot het bovendien de kans op vlekken en vezelopstelling. Gebruik liever een pH-neutrale houtreiniger met minimaal vocht en droog direct na.
Strooi maïszetmeel of talk op de verse vlek, laat een uur inwerken en veeg weg. Herhaal indien nodig. Bij hardnekkig vet kun je spaarzaam reukarme minerale terpentine deppend gebruiken. Test altijd op een onopvallende plek en droog goed na.
Liefer niet. Groene zeep laat een vettig residu achter dat vuil aantrekt en het oppervlak doffer maakt. Kies voor een speciale, pH-neutrale houtreiniger of een houtzeep die expliciet geschikt is voor onbehandeld hout en werk met zo min mogelijk vocht.
Dat zijn vaak looizuur-ijzerreacties. Behandel plaatselijk met een oplossing op basis van oxaalzuur volgens de instructies, werk schoon en laat goed drogen. Draag handschoenen en ventileer. Polijst eventueel na met een fijne pad en werk het geheel subtiel bij.
Wekelijks droog afnemen, maandelijks licht reinigen met pH-neutrale reiniger. Bij intensief gebruik kun je periodiek kiezen voor een ultramatte sealer of discrete olie om kringen te beperken, zonder de natuurlijke look te verliezen. Test elk product vooraf op een klein stukje.