Je speelt een fijne sessie, zet je saxofoon weg en merkt de volgende dag dat de Gis klep plakt of lage tonen niet lekker aanspreken. Herkenbaar? Met een slimme schoonmaakroutine houd je je sax fris, soepel en betrouwbaar. In dit artikel laat ik je stap voor stap zien wat je direct na het spelen doet, hoe je mondstuk, hals en body grondig schoonmaakt en hoe je plakkende polsters voorkomt. Ook deel ik praktische tips uit mijn eigen werk met leerlingen en reparaties, zodat je weet wat je zelf veilig kunt doen en wanneer je beter naar een vakman gaat.
Binnenin je saxofoon blijft na het spelen altijd vocht achter. Dat vocht mengt zich met speeksel en suikers en belandt op polsters en toongatranden. Vooral kleppen die in ruststand gesloten zijn, zoals de Gis en lage Cis, kunnen daardoor gaan kleven. Bovendien versnelt achtergebleven vocht veroudering van polsters en kan het metaal dof worden. Door na elke speelsessie een korte droogroutine te volgen, voorkom je kleefgedrag, lekken en onnodig onderhoudskosten.
Met een paar betrouwbare hulpmiddelen ben je klaar voor dagelijks en periodiek onderhoud. Kies voor kwaliteitsmateriaal dat niet pluist en dat de lak, polsters en mechaniek spaart.
Haal het riet van het mondstuk, spoel het kort met lauw water en laat het drogen in een ventilerend doosje. Veeg het mondstuk van binnen en buiten schoon. Gebruik lauw water en een drupje afwasmiddel met een mondstukborstel voor de binnenkant en een zachte tandenborstel voor de buitenkant. Gebruik geen heet water en laat eboniet nooit lang weken om verkleuring en geur te voorkomen. Heb je behoefte aan extra hygiëne, dan volstaat een korte nabehandeling met 70 procent alcohol op een doekje, zonder te laten inwerken.
Gebruik een aparte, goed passende halswisser. Trek de wisser rustig door totdat de binnenkant droog aanvoelt. Verwijder steeds het mondstuk wanneer je de hals droogt, zo blijft de kurk langer in goede conditie.
Houd de saxofoon horizontaal of met de beker naar beneden. Laat het gewichtje van de doortrekwisser via de beker in de body zakken en trek de doek erdoor. Herhaal dit tot de doek vrijwel droog blijft. Veeg de buitenkant na met een microvezeldoek en laat de koffer even op een kier zodat restvocht kan verdampen. Zet bij alt en tenor een einddop in de body voor bescherming van het octaafmechaniek tijdens het opbergen.
Laat na het drogen de Gis en lage Cis even open drogen. Dat kan door een klein kartonnetje tussen de lage Cis te plaatsen, waardoor ook de Gis meeloopt. Blijft een polster kleven, leg dan een schoon velletje vloeipapier op het toongat, sluit licht en trek het er rustig uit. Herhaal dit zonder te hard te knijpen. Gebruik talkpoeder liever niet, want restjes hopen zich op en verergeren het probleem op termijn.
Bij kalkaanslag werkt een korte behandeling met verdunde natuurazijn. Maak een watje vochtig met een oplossing van een deel azijn op drie delen lauw water, wrijf de binnenkant in, laat enkele minuten inwerken en spoel daarna rijkelijk met water. Droog met een zachte doek. Eboniet kan verkleuren, dus werk snel en laat niet weken.
Na verloop van tijd kan er een witte aanslag in de hals ontstaan. Schroef het octaafklepje voorzichtig los, sluit de hals aan het mondstuk uiteinde af en vul de buis met lauwwarme verdunde azijn. Laat dit kort inwerken, spoel goed na en droog met een doortrekwisser. Maak het kleine octaafgaatje schoon met een pijpenrager. Monteer het klepje weer zonder spanning op het mechaniek te zetten.
Als een klep hardnekkig plakt, kan een minimale hoeveelheid wasbenzine uitkomst bieden. Doe enkele druppels op een strookje koffiefilter of vloeipapier, plaats dit tussen polster en toongatrand, sluit licht en trek het papier eruit. Dit lost vet en suikerranden op. Gebruik deze methode spaarzaam, want te vaak ontvetten verkort de levensduur van het leer.
Voor een gelakte sax is een schone microvezeldoek voldoende. Vermijd agressieve middelen en schuurmiddelen. Bij zilver of verzilverde instrumenten kun je een speciale zilverpoetsdoek gebruiken voor lichte aanslag. Vloeibare poetsmiddelen laten residu achter tussen mechaniek en polsters, dus die beter vermijden.
Breng af en toe een klein beetje kurkvet aan op de halskurk. Het mondstuk gaat dan soepel erop en eraf en de kurk gaat langer mee. Houd de passing tussen hals en body schoon met een pluisvrije doek. Vet of olie op deze passing is af te raden, want dat trekt vuil aan en verslechtert de luchtdichte verbinding.
Een druppeltje kleppenolie op de draaipunten houdt het mechaniek soepel. Gebruik een doseernaald en veeg overtollige olie direct weg. Laat stelschroeven met rust, want die bepalen de regulatie. Controleer kleine schroefjes handvast en voorkom overmatig vastdraaien. Hoor je metaal op metaal, dan ontbreekt er mogelijk een viltje of kurkje en is een bezoek aan de reparateur verstandig.
Dit is de kampioen onder de klevers. Droog de body en laat de lage Cis even open zodat de Gis mee opengaat. Reinig toongatrand en polster zoals hierboven beschreven en vermijd suikerrijke drank voor het spelen. Een consequente droogroutine lost dit in de meeste gevallen op.
Vaak staat het octaafklepje op de hals een fractie open of is een hoge klep door een stoot iets verbogen. Controleer of het halsklepje volledig sluit wanneer je de octaafduim loslaat. Gebruik altijd een einddop in de koffer om het mechaniek te beschermen. Blijft het probleem, laat de afstelling controleren in de werkplaats.
Een lichte trilling kan komen door een los guard schroefje of speling op een as. Draai kleine schroefjes handvast en test of de klep vrij beweegt. Olie kan tijdelijk helpen bij lichte speling, maar structurele speling laat je beter verhelpen door de vakman.
Trek niet door, daarmee klem je de doek vaak nog harder vast. Duw de wisser rustig terug naar de bekerzijde en probeer opnieuw met kleinere lussen en zonder kracht. Kies bij aankoop een doortrekwisser die past bij het type sax, zodat de doek niet opbolt in de bochten.
Wanneer lage tonen alleen met veel druk aanspreken of gaan sputteren, is de kans aanwezig dat er een lekkage is. Een snelle test: speel met lichte vingerdruk zacht naar beneden en let op onrustige respons. Het nauwkeurig vinden en verhelpen van lekkages is werk voor de reparateur, die met een leklicht en precisieafstelling werkt.
Berg je instrument op in de koffer met een einddop in de body. Sluit de koffer niet direct hermetisch, laat na het drogen even ventileren. Laat je sax niet langdurig op een standaard staan, want stof en vocht vinden dan makkelijk hun weg naar polsters en assen. Draag de koffer met het deksel naar je been toe, zo voorkom je openklappen bij een onverwachte klap.
Ook bij goed eigen onderhoud is een jaarlijkse controle aan te raden. De specialist checkt de sluiting van alle polsters, vervangt uitgedroogde vilten en kurkjes en smeert asjes van binnenuit. Daarmee voorkom je een dure volledige revisie. Intensief gebruik, klimaatschommelingen of een nare stoot kunnen eerder ingrijpen nodig maken.
In de lespraktijk en werkplaats zie ik dat één gewoonte het meeste verschil maakt: consequent drogen na elke speelsessie. Leerlingen die dit trouw doen, komen beduidend minder terug met plakkende polsters of lekproblemen. Kleine aandacht voor het mondstuk en de hals levert bovendien hoorbare winst op in klank en articulatie. Houd het eenvoudig en consequent, dan speelt je sax merkbaar lichter.
Wil je meer weten over het reinigen van andere blaasinstrumenten, bekijk dan ook deze gidsen: trompet schoonmaken en mondharmonica schoonmaken. De basisprincipes rond vocht, hygiëne en voorzichtigheid met polsters zijn verrassend vergelijkbaar.
Een schone saxofoon speelt lichter, klinkt beter en gaat aantoonbaar langer mee. Met een korte routine na het spelen, periodieke aandacht voor mondstuk, hals en polsters en spaarzaam gebruik van olie en kurkvet voorkom je het gros van de problemen. Houd suiker weg van je instrument, laat gevoelige kleppen even open drogen en grijp tijdig in bij plakkers of rammeltjes. Voor precisiewerk en het verhelpen van lekkages is de vakman de snelste en veiligste route. Zo blijft jouw saxofoon betrouwbaar, inspireert hij bij elke noot en kun jij je volledig richten op muziek maken.
Na elke speelsessie kort drogen en afnemen is de basis. Wekelijks geef je extra aandacht aan mondstuk en hals en eens per maand controleer je polsters, schroeven en een drupje olie op de draaipunten. Met deze routine blijft schoonmaken saxofoon overzichtelijk, voorkom je plakkers en behoud je een open, heldere klank.
Een pad saver laat je sax ogenschijnlijk droog achter, maar kan vezels afgeven en vocht vasthouden bij polsters. Een goede doortrekwisser droogt effectiever en schoner. Voor schoonmaken saxofoon adviseer ik swabs van microvezel die niet pluizen en steeds apart voor body en hals worden gebruikt.
Lauw water met een drupje afwasmiddel, een mondstukborstel en een zachte tandenborstel voor de buitenzijde. Spoel goed na en droog direct. Eboniet niet laten weken en geen heet water gebruiken. Wil je extra hygiëne, wrijf kort na met 70 procent alcohol op een doekje. Dat is ruim voldoende bij schoonmaken saxofoon.
Droog de body, laat de lage Cis even open zodat de Gis mee opengaat en gebruik vloeipapier tussen polster en toongat. Blijft het plakken, reinig polster en rand spaarzaam met een strookje koffiefilter met een beetje wasbenzine en laat goed drogen. Talkpoeder liever vermijden bij schoonmaken saxofoon, omdat restjes zich ophopen.
Ja, maar met beleid. Breng een mini druppel kleppenolie aan op de draaipunten en veeg overtollige olie direct weg. Kleine schroefjes kun je handvast zetten, stelschroeven laat je met rust om de regulatie niet te verstoren. Twijfel je, plan dan een controle. Zo blijft schoonmaken saxofoon veilig en effectief.